پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٨ - طلبگى در سه دفتر - مفیدی فرید
طلبگى در سه دفتر
مفیدی فرید
زمانى رسم و رسوم يك صنف و سلوك اخلاقى يك طبقه اجتماعى معيار بسيار بارزى براى سنجش اعتبار و منزلت آن صنف و طبقه بود و اخلاق عملى بدون درگير شدن وسواسى در پيچ و خم هاى نظرىبر رفتار شناسى مربوط به آن مناط نظر و ملاك عمل بود.
از اين رو، طلبه تا پا به حوزه مى گذاشت و اصطلاحاً آب حوزه را مى نوشيد، زيّ طلبگي به دغدغه اصلي او تبديل مي شد و متون نظري چنداني هم اين ضرورت را توجيه و مقبول نمي ساخت الا مختصر كتابى كه شايد تنها به "آداب المتعلمين برهان الدين زرنوجى" فقيه و عالم بزرگ قرن پنجم و ششم هجرى قمرى منحصر مى شد كه طلاب در حاشيه كتاب "الهداية فى النحو" آن را فرا مى گرفتند. البته بعد ها طلاب با متون آموزشى اخلاق از جمله "جامع السعادات" و "معراج السعاده" نراقيين و برخى عناوين ديگر آشنا مى شدند كه يك بخش آن به حكمت و علم اختصاص داشت و بيشتر اخلاق كلى و عمومى را مد نظر داشت.
با ورود تكنولوژى و اخلاق تكنوكراتيك به جامعه پساصنعتى اقلامى از كتاب هاى دو دقيقه اى يكى پس از ديگرى به ميدان نشر پاگذاشتند تا توصيه هاى لازم براى موفقيت در سير و سلوك عملى صنوف و طبقات عموماً شغلى را در اختيار علاقمندان قرار دهند. مدير يك دقيقه اى، معلم يك دقيقه اى، پدر يك دقيقه اى، مادر يك دقيقه اى، كارآفرينى يك دقيقه اى يا آشپزى در يك دقيقه و ... از اين شمار بودند. عبارت هايى مثل اثبات حقانيت شيعه در يك دقيقه تا حتى آموزش بستن كراوات در يك دقيقه و نيز تعابيرى عاميانه در محاوره ها يا بعضى سريالها مثل مخ زدن در سه سوت در سريال قهوه تلخ همه حكايت از لقمه اى و ساندويچى شدن روش ها و سلوك ها در دوره اخير دارد كه طيف رفتارها و نقش هاى سخيف و هزل تا رفتارها و نقش هاى جدى جامعه را منعكس مى كند.
در بين آثارى كه به توصيه هاى رفتارى و اخلاق صنفى طبقات تعلق دارد، اثر تحقيقى جديدى تحت عنوان "راه و رسم طلبگى" تأليف محمد عالم زاده نورى است كه در سه جلد يا دفتر با شمارگان ٥٠٠٠ نسخه به ترتيب با عناوين فرعى "ارزش و افتخارات طلبه" در ٨٠ صفحه، "هويت صنفى طلبه و معناى طلبگى" در ١٢٨ صفحه و "طلبه در دوران رشد و تحصيل" در ١٣٢ صفحه به همت مؤسسه فرهنگىولاء منتظر (عج) به انتشار رسيده است. خوانندگان پگاه پيش تر با ادبيات اين نويسنده در مقاله هاى متعددى كه در هفته نامه يا ويژه نامه هاى آن چاپ شده، آشنا هستند و برخى مباحث مورد اهتمام را مطالعه كرده اند اما پيگيرى مباحث تفصيلى نويسنده در سه دفتر منتشر شده اين امكان و فرصت را در اختيار همه بويژه طلاب علوم دينى قرار مى دهد تا رفتارهاى صنفى خود را با توجه به معيارها و اصولى كه در اين اثر معرفى شده، باخوانى نموده و به اصلاح نقيصه ها همت گمارند.
دفتر اول: ارزش و افتخارات طلبه
به طور كلى مؤلف كتاب "راه و رسم طلبگى" تلاش كرده تا با جمع آورى دغدغه هاى مشترك طلاب مبتدى، آنها را با هدف و رسالت حوزه آشنا سازد و در برنامه ريزى براى استفاده بهينه از فرصت ها و امكانات به آنان يارى برساند.
دفتر نخست كه عمده ترين مخاطب آن طلاب مبتدى هستند، با هدف تبيين عالم طلبگى و ترسيم فضاى عمومى فعاليت هاى حوزوى خطاب به طلبه مبتدى نوشته شده و در قالب نامه اى ساده و داستان واره اى صميمى تلاش كرده طلبه را با هويت صنفى خويش، رسالت هاى فردا و آسيب ها و آفت هاى ميانه راه آشنا سازد و با مقايسه شخصيت هاى موفق و ناموفق حوزوى گام كوچكى در راهنمايى و دست گيرىطلبه در آغاز حركت خويش بردارد. هم چنين همه جوانانى كه براى انتخاب ميان طلبگى و ديگر مسيرها نيازمند آگاهى از هويت صنفى و فضاى كارى حوزه هستند از اين اثر بهره خواهند برد.
دفتر دوم: هويت صنفى طلبه و معناى طلبگى
در اين دفتر برخى از عناوين از جمله "هويت "، " طلبگى و روحانيت"، "فلسفه پيدايش و رسالت روحانيت"، "آينده كارى طلبه"، "ويژگى هاى كنونى حوزه"، "بايسته هاى طلبگى"، "سامان فعاليت هاى فرهنگىدر برنامه كارى طلبه"، "ويژگى هاى فعاليت هاى فرهنگى " و "عناوين و سرفصل هاى مجموعه متون و اسناد روحانيت" مورد توجه نويسنده بوده و پرسش هايى را در خلال اين عناوين مطرح و براى آن پاسخ فراهم نموده است. از جمله اينكه: آيا طلبه بهره اجتماعى در خورى خواهد داشت و ثمره ممتازى بر وجود او مترتب خواهد شد؟ آيا اين همه درس و بحث و تحصيل و تلاش با خدماتى كه در آينده بر دوش طلبه نهاده مى شود و از او انتظار مى رود تناسب دارد؟ در شرايط موجود، بستر كدام خدمت بزرگ اجتماعى براى طلبه فراهم است؟
دفتر سوم: طلبه در دوران رشد و تحصيل
در اين دفتر، دوره رشد طلبه را به دقتى بيشتر ملاحظه شده است. ابتدا در باب كليات فعاليت هاى علمى و آموزشى و سپس در معناى جامع رشد كه شامل رشد علمى، معنوى، اخلاقى، اجتماعى، هنرى، جسمى، و صنفى است مطالبى گرد آمده كه طلبه را در برنامه ريزى جامع و ترسيم الگوى متوازن حيات يارى رساند.
نويسنده در اين دفتر بر آن است كه دوره اول حيات صنفى حوزويان دوره رشد و تحصيل آنان است كه در اين دوره، طلبه به فراگيرى و بهره جويى مى پردازد و وجود خود را به علم و تقوا و مهارت گسترش مى بخشد. اطلاق عنوان طلبه بر او، نيز اشاره به همين معناى جستجو گرى و طلب دارد و ماهيت بايسته او را آشكار مى سازد.
"دانش آموزى و تحصيل براى طلبه"، "ضرورت تحصيل"، "دورنماى برنامه ريزى"، "نيازهاى طلبه و ابعاد رشد"، و ضمائم كه شامل: "باز انديشى در دانش نحو"، "جايگاه شرح لمعه در متون حوزوى"، "نقش تكرار آموخته ها در فرآيند تحصيل"، "طرح آشنايى با قرآن" و "سير مطالعه آثار شهيد مطهرى" عناوين چندگانه اين دفتر را تشكيل مى دهد.